Lekkere gebakjes : het antwoord

Heel wat antwoorden over de gebakjes. Gids Lu Ruiters en Bruno Boeykens wisten ons te vertellen dat Sint-Abeer de heilige Aubertus is. In de schatkamer van de basiliek (nu het Teseum) bevindt zich inderdaad een beeld van deze heilige. Het is ook logisch dat de patroonheilige van de bakkers zich in de collectie van de basiliek bevindt, want net zoals de andere ambachten droegen zij hier regelmatig missen op en “sponsorden” ze een altaar.

Bakker Willy Stulens gaf meer uitleg over de gebakjes zelf : trulle zijn gerolde (getrulde) restjes sandwichdeeg met wat rozijnen (ze staan ook beschreven op het toerismebord aan de kapel van ’s-Herenelderen). Schroopkrotjes zijn driehoekige (zakjesmodel) bladerdeegkoekjes met siroop in.

De recepten hebben we jammer genoeg niet. Iedereen wel bedankt voor de antwoorden!

 

Lekkere gebakjes

In een schriftje kwamen we zonet tegen wat een bakker zoal verkocht in de jaren 1930 : raaisvloie (rijstvlaai), slengskes (?), krènnekes (?), pufferkes (popcorn met rode verf), schroopkrötjes (soort van neuskes?), brokke (?), touverbolle (toverbollen), bernadetjes (?), stattele (snoepveters), trulle (?).

Geen idee wat het allemaal was, maar het klinkt lekker!

Sint-Abeer werd vermeld als patroonheilige. En net zoals de mooie namen van het gebak, ook hier geen idee wie die heilige was. Antonius en Blasius werden in Tongeren vereerd als patroon van het bakkersambacht, maar Sint-Abeer is ons niet bekend.

De Leurenbeek

Wie kent de Leurenbeek nog? In ieder geval gaat niemand ze nog gezien hebben want ze werd in 1904-1905 gedempt. Deze beek was nochtans in de geschiedenis van de stad heel belangrijk…

Toen in de dertiende eeuw de middeleeuwse muur werd gebouwd, werd het gebied waar de leerlooiers woonden hierin niet opgenomen. Vermoedelijk omdat het over de Jeker lag en bouwkundig te moeilijk om te integreren binnen de wal. De oudste vermelding van de Leuren is in 1340 maar er zijn aanwijzingen dat er hier al voor de elfde eeuw leerlooiers waren gevestigd.

Blijkbaar was er wel een soort van aarden wal rond deze wijk gelegd die circa 1500 evolueerde naar een echte stadsmuur waarvoor ook de stad verantwoordelijk werd. Tussen de inwoners van de Leuren en de inwoners van de straten in de omgeving (vooral de Putstraat) was er regelmatig ruzie omtrent het gebruik van de poorten. De leerlooiers voorzagen een eigen poort richting Luik, maar de inwoners van de Putstraat wilden dat hun Steenderpoort werd gebruikt. Dit conflict werd aangescherpt met de bouw van de Luikerpoort en de heraanleg van de Luikersteenweg.

Doorheen de Leuren stroomde (stroomt) de Jeker, maar deze mocht niet voor hun activiteiten gebruikt worden omwille van de molens iets verderop. Daarom dat er in de buurt van de Luikerpoort een aftakking werd gemaakt, de zogenaamde Leurenbeek. Die liep eerst een stukje bovengronds, vervolgens onder bogen door en zelfs doorheen enkele werkhuizen. In de buurt van de huidige Herckenrodestraat (deze straat is trouwens genoemd naar een gekende Looiersfamilie) volgde de beek de achterzijde van de percelen (huidige Kastanjewal) om voorbij de Sint-Jansmolen terug in de Jeker te komen.

Deze beek was van levensbelang voor de leerlooiers want hun huiden moesten in water geweekt worden. Ik bespaar de hele techniek van het leerlooien, maar stromend water was noodzakelijk. Zij zagen er dan ook op toe dat hun beek goed onderhouden werd.

Op het einde van de negentiende eeuw nam het aantal leerlooierijen af én kwam er ook veel commentaar op de stank en het ongezonde water dat zich met de Jeker vermengde. Daarom dat de stad besliste de beek te dempen. In dezelfde periode werd immers ook de waterleiding aangelegd.

 

De kaart toont een luchtfoto van Tongeren (2015) met in het blauw de Jeker aangeduid en in het geel de Leurenbeek.

 

Eerste steen Ambiorixkazerne

Twee weken geleden hebben we de eerste steen van de Ambiorixkazerne tijdelijk naar het stadsarchief laten overbrengen. De steen lag los langs het paradeplein. In afwachting van de ontwikkeling van de site, zal de steen hier bewaard worden.

 

Er valt op te lezen : “Deze steen werd gelegd te Tongeren op 2 augustus 1939 door luitenant-generaal Denis, minister van Landsverdediging, ter gelegenheid van de inwijding der werken tot oprichting van de kazerne”.

Geen jaar later werd de kazerne, die nog steeds in aanbouw was, veroverd door de Duitsers. Denis nam toen ook ontslag als minister. Hij overleed in 1957.

 

Post uit India

De blog is terug uit vakantie. Na twee maanden in de “fifties” te hebben verbleven, gaan we een beetje verder terug in de tijd.

 

Vorige week kregen we een vraag over de “negentiende-eeuwse moeder Theresa”. De Saint-Joseph’s Convent School in Bandra (India) zocht meer informatie over hun zuster Theodorine, geboren Marie Caroline Mevis uit Tongeren.

De zuster werd hier geboren op 18 februari 1832 als dochter van “drankstoker” Mathieu Mevis en Marie Malherbe uit Chaudfontaine. Op 18-jarige leeftijd, in 1850 (haar vader was toen al overleden), werd ze lid van de “Kruisnonnen” in Luik. In 1852 legde ze haar geloften af als “zuster Theodorine” en de daaropvolgende jaren was ze actief met het opvangen en begeleiden van minderjarige en jonge misdadigers.

 

In 1867 kreeg ze de kans om naar India te trekken aan het hoofd van een vijfkoppige delegatie uit Luik. Ze namen hun intrek in het net opgerichte weeshuis en klooster van Bandra (nabij Mumbai/Bombay).

Zuster Theodorine gooide zich helemaal op haar tak en werd het symbool van de weeskinderen, slavenkinderen, achtergelaten kinderen, enzovoort. India was nog niet zo georganiseerd als nu en zelfs vandaag de dag zijn er nog heel was mistoestanden door het kaste-systeem. Onze zuster kwam er aan ten tijde van de zogenaamde “British Raj” toen de Britse Kroon India bestuurde. Uitbuiting was schering en inslag, slavernij ook nog.

De beginjaren van haar leven in Bandra waren voortvarend. De school werd verder uitgebouwd, ze ondernam “expedities” naar het binnenland om er missies te bezoeken.

Vanaf 1877 werd de toestand slechter. De Grote Hongersnood brak uit in India en er waren sociale onlusten. Op het einde van de negentiende eeuw was er een grote pestuitbraak die voor heel veel ellende zorgde. De zusters en vooral zuster Theodorine werden in Bandra geloofd voor hun werk en inzet en ook van de Britse overheid kregen ze erkenning.

 

Omwille van gezondheidsredenen moest zuster Theodorine in 1899 terugkeren naar Europa. In Luik nam ze haar taak terug op als hoofd van het delinquentenhuis waar zoveel jaren eerder haar taak was begonnen. Op 5 maart 1911 zou ze overlijden.

Blijkbaar hield ze over haar wedervaren een dagboek bij dat in het lokale archief van Bandra wordt bewaard (misschien nog iets dat in de toekomst kan uitgegeven worden).

Volgend jaar viert de Saint-Joseph’s Convent School de 150^e verjaardag van haar aankomst in India hetgeen zowel in Bandra als in Mumbai gaat gevierd worden.

 

 

Back to the Fifties

Tijdens de zomermaanden brengen we iedere weekdag een verhaal over Tongeren tijdens de Fifties. Je kan dit volgen via www.geheugenvantongeren.be of via onze facebookpagina www.facebook.com/stadsarchief.tongeren

De komende twee maanden gaat het dan ook een beetje rustiger zijn op de blog. Hoewel er nog veel te vertellen is! Wie kent de heren van Sluizen en wist je dat er vroeger twee molens in Sluizen waren, of beter gezegd drie. Wat deden de voorouders van Piet Peumans in Tongeren? Wist je dat het standbeeld van Ambiorix in september 150 jaar op de markt prijkt…. Maar dat is allemaal voor na de zomer.

 

Het project over de Fifties is er echter niet zomaar gekomen. Behalve het bewaren en verzamelen van archief, wil het stadsarchief ook een maatschappelijke rol spelen. Deze functies met elkaar gekoppeld, leiden tot een project over reminiscentie (om het met een moeilijk woord te zeggen). Het komt er op neer om met huidige waarnemingen (foto’s, verhalen, film, muziek, …) een gedachte, gevoel, … van vroeger te herbeleven. De hele idee erachter is om zeventigers en tachtigers (en ouder) die jong waren in de jaren vijftig die periode te laten herbeleven.

Maar in het voorjaar van 2017 nog veel meer hierover !

 

Geniet van de verhalen. Eigen inbreng en beeldmateriaal ter aanvulling zijn steeds welkom!

 

Publicatie 150 jaar Ambiorix

In september 2016 staat het standbeeld van Ambiorix 150 jaar op de Tongerse markt. Voor het geschied- en oudheidkundig genootschap was dit een aanleiding om een publicatie over het beroemde beeld te brengen.

Auteur Frits Berckmans beschrijft in een 64-pagina’s tellend werk het ontstaan van het beeld. Hij vertelt over beeldhouwer Jules Bertin en weerlegt feit en fictie die het beeld omgeven.

 

De publicatie is te koop bij Toerisme Tongeren, stadsarchief Tongeren en Standaard Boekhandel aan de prijs van 8 euro.